Συνέντευξη στη δημοσιογράφο Δωρίτα Γιαννακού
Τις προοπτικές και τις προκλήσεις του κατασκευαστικού κλάδου μέσα σε ένα τοπίο έντονων γεωπολιτικών ταραχών, αναλύει στην «Κ» ο πρόεδρος της Ομοσπονδίας Συνδέσμων Εργολάβων Οικοδομών Κύπρου, (ΟΣΕΟΚ) Στέλιος Γαβριήλ. Η χώρα μας πρέπει να είναι προετοιμασμένη για την επόμενη ημέρα, τόνισε ο κ. Γαβριήλ υπογραμμίζοντας ότι η έλλειψη εργατικού δυναμικού αποτελεί τη μεγαλύτερη πρόκληση του κλάδου. Η εκπαίδευση και η αναβάθμιση του ανθρώπινου δυναμικού αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προτεραιότητες της ΟΣΕΟΚ, πρόσθεσε ο κ. Γαβριήλ.
-Πόσο εκτιμάτε ότι θα επηρεαστεί ο κατασκευαστικός τομέας από τις επιπτώσεις του πολέμου στο Ιράν;
-Οι επιπτώσεις στον κατασκευαστικό τομέα θα εξαρτηθούν σε μεγάλο βαθμό από τη διάρκεια και την εξέλιξη της σύγκρουσης. Σε αυτό το στάδιο δεν αναμένουμε άμεσο αντίκτυπο στον κατασκευαστικό τομέα, καθώς πολλά έργα και αναπτύξεις βρίσκονται ήδη σε προχωρημένο στάδιο υλοποίησης και θα συνεχίσουν να υλοποιούνται κανονικά.
Η πιο σαφής εικόνα θα διαμορφωθεί τους επόμενους μήνες. Σε διάστημα ενός έως τριών μηνών θα μπορούμε να αξιολογήσουμε καλύτερα κατά πόσο θα υπάρξει αποσταθεροποίηση στην οικονομία ή επιβράδυνση στον κύκλο εργασιών του κλάδου.
Θα ήθελα όμως να επισημάνω το εξής: η Κύπρος έχει αποδείξει τα τελευταία χρόνια ότι αποτελεί έναν σταθερό και ασφαλή προορισμό μέσα στην Ευρώπη. Σε περιόδους γεωπολιτικής αβεβαιότητας, αρκετοί επενδυτές αναζητούν ασφαλέστερα περιβάλλοντα για τις δραστηριότητές τους και η χώρα μας αποτελεί έναν τέτοιο προορισμό.
Για τον λόγο αυτό, η χώρα μας πρέπει να είναι προετοιμασμένη για την επόμενη ημέρα, αντιμετωπίζοντας τις προκλήσεις μέσα από μια ολοκληρωμένη στρατηγική. Σημαντικό μέρος αυτής της προσπάθειας είναι η περαιτέρω ενίσχυση τομέων όπως η τριτοβάθμια εκπαίδευση, η έρευνα και η καινοτομία καθώς και οι διεθνείς υπηρεσίες. Η αύξηση του αριθμού των ξένων φοιτητών και η ανάπτυξη των πανεπιστημίων μπορούν, παράλληλα, να συμβάλουν και στην ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού της χώρας.
Το ζητούμενο είναι να υπάρξει συντονισμένη δράση μεταξύ κράτους και ιδιωτικού τομέα, ώστε η Κύπρος να μπορέσει να διαχειριστεί αποτελεσματικά και αυτή την πρόκληση και να ενισχύσει περαιτέρω τη θέση της στον ευρωπαϊκό και διεθνή χάρτη.
-Εκτιμάτε ότι θα δούμε αυξήσεις στα οικοδομικά υλικά μακροπρόθεσμα ή βραχυπρόθεσμα;
-Σε αυτή τη φάση δεν θα θέλαμε να κινδυνολογούμε ούτε να προδικάζουμε εξελίξεις. Εκείνο στο οποίο θέλουμε να επιστήσουμε την προσοχή είναι ο κίνδυνος κάποιοι να εκμεταλλευτούν την κατάσταση κερδοσκοπικά, αυξάνοντας αδικαιολόγητα τις τιμές των οικοδομικών υλικών, με τελικό αποδέκτη τον καταναλωτή.
Είναι σαφές ότι παράγοντες όπως η αύξηση στις τιμές του πετρελαίου, το κόστος των μεταφορών και γενικότερα το κόστος στο εμπόριο μπορούν να ασκήσουν πιέσεις στην αγορά. Ωστόσο, θέλουμε να πιστεύουμε ότι δεν θα υπάρξουν σημαντικές αυξήσεις και καλούμε τους εμπόρους να επιδείξουν υπευθυνότητα, συγκρατώντας τις τιμές για ένα εύλογο χρονικό διάστημα, ώστε να αποφευχθούν νέες πληθωριστικές τάσεις.
Την ίδια στιγμή, υπάρχει και το ζήτημα που μας απασχολεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο, σε σχέση με την οδηγία για το κόστος των ρύπων, η οποία δεν θα πρέπει να οδηγήσει σε περαιτέρω επιβάρυνση της οικονομίας και ειδικότερα του κατασκευαστικού τομέα.
-Ποιες παραμένουν οι μεγαλύτερες προκλήσεις του τομέα;
-Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα ο κατασκευαστικός τομέας είναι σίγουρα η έλλειψη εργατικού δυναμικού. Το πρόβλημα είναι πολυδιάστατο και αφορά τόσο τη δυσκολία εξεύρεσης προσωπικού όσο και τη γήρανση του υφιστάμενου εργατικού δυναμικού. Για πολλά χρόνια ο κλάδος στηριζόταν σε εργαζόμενους από την ελληνοκυπριακή και τουρκοκυπριακή κοινότητα, οι οποίοι αποτέλεσαν βασικό πυλώνα της ανάπτυξης της οικοδομικής βιομηχανίας. Σήμερα, ωστόσο, πολλοί από αυτούς αποχωρούν σταδιακά από το επάγγελμα, ενώ όλο και λιγότεροι νέοι επιλέγουν να ακολουθήσουν αυτή την επαγγελματική πορεία.
Για τον λόγο αυτό βρίσκονται σε εξέλιξη προσπάθειες για την προσέλκυση εργαζομένων από τρίτες χώρες, ώστε να καλυφθούν άμεσα οι ανάγκες της αγοράς και να μην υπάρξει αντίκτυπος στην υλοποίηση έργων, καθώς και στην ανταγωνιστικότητα της κατασκευαστικής βιομηχανίας.
Η αντιμετώπιση του προβλήματος απαιτεί την ίδια στιγμή μία πιο συνολική προσέγγιση, που να περιλαμβάνει και τον εκσυγχρονισμό του ίδιου του τρόπου κατασκευής. Η ΟΣΕΟΚ θεωρεί ότι ο κλάδος πρέπει να προχωρήσει πιο δυναμικά στην υιοθέτηση νέων μεθόδων κατασκευής και σύγχρονων υλικών, που μπορούν να μειώσουν την εξάρτηση από παραδοσιακές τεχνικές δόμησης.
Μέσα από την εκπαίδευση, την αναβάθμιση των δεξιοτήτων και την υιοθέτηση καινοτόμων πρακτικών, ο κατασκευαστικός τομέας μπορεί να προσαρμοστεί στις νέες απαιτήσεις και να διασφαλίσει τη βιώσιμη ανάπτυξή του τα επόμενα χρόνια.
-Έχετε πλάνο για την προσέλκυση των εργαζομένων από τρίτες χώρες και την έκδοση των σχετικών αδειών τους;
-Η ΟΣΕΟΚ προωθεί μία σειρά από ενέργειες για την προσέλκυση εργαζομένων από τρίτες χώρες. Βρισκόμαστε σε συνεχή επαφή με το υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων και τα αρμόδια τμήματα, επιδιώκοντας τη βελτίωση των διαδικασιών και τη μείωση των χρόνων εξέτασης των αιτήσεων για άδειες εργασίας. Ήδη, έχει προγραμματιστεί συζήτηση στρογγυλής τραπέζης με τον υπουργό Εργασίας στην οποία θα είναι παρών και ο υφυπουργός Μετανάστευσης, με στόχο να εξεταστεί η περαιτέρω βελτίωση των κριτηρίων, καθώς και των διαδικασιών έκδοσης αδειών εργασίας.
Παράλληλα, γίνονται προσπάθειες και σε διπλωματικό επίπεδο, μέσα από επαφές με πρεσβείες για την προώθηση διακρατικών συμφωνιών με χώρες όπως η Ινδία και η Αίγυπτος, ώστε να διευκολυνθεί η προσέλκυση εργαζομένων που διαθέτουν τις κατάλληλες δεξιότητες και εμπειρία στα επαγγέλματα που χρειάζεται ο τομέας.
Βασική προϋπόθεση για την εργοδότηση εργαζομένων από τρίτες χώρες είναι η αυστηρή τήρηση της Εργατικής Νομοθεσίας και συναφών νομοθεσιών. Οι εταιρείες που αιτούνται να προσλάβουν προσωπικό οφείλουν να συμμορφώνονται με βασικές πρόνοιες του «Περί Εργοδοτουμένων στην Οικοδομική Βιομηχανία Νόμου», όπως η καταβολή εισφορών στο ταμείο προνοίας, η τήρηση του ωραρίου εργασίας και η σωστή καταβολή των υπερωριών. Η Ομοσπονδία μας θεωρεί ότι μόνο οι εταιρείες που εφαρμόζουν πλήρως τη συλλογική σύμβαση και τη νομοθεσία πρέπει να μπορούν να επωφελούνται από τη διαδικασία πρόσληψης εργαζομένων από το εξωτερικό.
Στόχος είναι να διαμορφωθεί μια ισορροπημένη πολιτική που θα καλύπτει τις πραγματικές ανάγκες της οικονομίας και του κατασκευαστικού τομέα, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα ότι όλοι οι εργαζόμενοι απασχολούνται νόμιμα, με ίσους όρους εργασίας και χωρίς να δημιουργούνται φαινόμενα αθέμιτου ανταγωνισμού.
Απαιτείται πλαίσιο για τη νόμιμη εργοδότηση αλλοδαπών
-Ποια είναι η άποψή σας σχετικά με το φαινόμενο υπενοικίασης ξένου δυναμικού στην Κύπρο και το αθέατο σύστημα παράνομων προσλήψεων αλλοδαπών εργαζομένων που φαίνεται πως λειτουργεί εδώ και χρόνια;
-Η θέση μας είναι ξεκάθαρη, στην οικοδομική βιομηχανία απαγορεύεται διά νόμου η «ενοικίαση» προσωπικού και όπου εντοπίζονται τέτοια φαινόμενα πρέπει να επιβάλλονται οι προβλεπόμενες κυρώσεις. Πρόκειται για ένα ζήτημα που μας προβληματίζει ιδιαίτερα. Για τον λόγο αυτό, στην επικείμενη συνάντησή μας με τον υπουργό Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων και με τον υφυπουργό Μετανάστευσης, θα εξετάσουμε συνολικά το φαινόμενο, με στόχο την αναζήτηση πρακτικών λύσεων.
Στόχος είναι να διαμορφωθεί ένα σαφές και λειτουργικό πλαίσιο που θα επιτρέπει τη νόμιμη εργοδότηση αλλοδαπών εργαζομένων, με πλήρη σεβασμό στις συλλογικές συμβάσεις και στους κανόνες της αγοράς εργασίας. Ταυτόχρονα, είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι οι εργαζόμενοι που βρίσκονται στη χώρα μπορούν να ενταχθούν ορθά στην αγορά εργασίας και στην κοινωνία, μέσα από ένα ξεκάθαρο και ελεγχόμενο καθεστώς απασχόλησης.
Πρόκειται για μία σύνθετη εξίσωση που απαιτεί ισορροπημένη προσέγγιση. Από τη μία πλευρά πρέπει να αντιμετωπιστούν τα φαινόμενα παρανομίας και αθέμιτου ανταγωνισμού και από την άλλη να διαμορφωθεί μια πολιτική που να ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες της οικονομίας, χωρίς να δημιουργεί ανεξέλεγκτες καταστάσεις. Σε κάθε περίπτωση, θεωρούμε ότι το ζήτημα αυτό πρέπει να αντιμετωπιστεί άμεσα και συντονισμένα.
Σε ό,τι αφορά τα ζητήματα ασφάλειας και υγείας, για την ΟΣΕΟΚ αποτελούν απόλυτη προτεραιότητα. Είναι καταρχάς αυτονόητη η ευθύνη κάθε εργοδότη να τηρεί πλήρως τη σχετική νομοθεσία, να εφαρμόζει όλα τα απαραίτητα μέτρα ασφάλειας και να διασφαλίζει ότι οι εργαζόμενοί του είναι κατάλληλα εκπαιδευμένοι και προστατευμένοι στον χώρο εργασίας.
Παρότι τα τελευταία χρόνια καταγράφεται μείωση των εργατικών ατυχημάτων, δεν υπάρχει περιθώριο εφησυχασμού. Για εμάς, ο μόνος αποδεκτός στόχος είναι τα μηδενικά ατυχήματα.
Σε αυτό το πλαίσιο, σε συνεργασία με το υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων έχει εφαρμοστεί πιλοτικά το σύστημα SafePass, το οποίο προβλέπει ότι όλοι οι εργαζόμενοι σε εργοτάξια πρέπει να παρακολουθούν υποχρεωτική εκπαίδευση σε βασικά θέματα ασφάλειας και υγείας. Τα σχετικά σεμινάρια είχαν αρχικά σχεδιαστεί ως επιχορηγημένα προγράμματα εκπαίδευσης διάρκειας περίπου έξι ωρών. Ωστόσο, η συμμετοχή δεν ήταν η αναμενόμενη. Για τον λόγο αυτό, μελετούμε το ενδεχόμενο όπως η εκπαίδευση αυτή αναληφθεί πιο ενεργά από το Κέντρο Εκπαίδευσης και Πιστοποίησης «Ο Οικοδόμος», σε συνεργασία με εγκεκριμένους εκπαιδευτές.
Η πρότασή μας αφορά την εκπαίδευση απευθείας στα εργοτάξια, ώστε οι εργαζόμενοι να μπορούν να παρακολουθούν τα απαραίτητα προγράμματα χωρίς να χρειάζεται να απομακρυνθούν από τον χώρο εργασίας τους. Με την ολοκλήρωση της εκπαίδευσης θα εκδίδεται και σχετική κάρτα πιστοποίησης, η οποία θα αποτελεί προϋπόθεση για εργασία στο εργοτάξιο. Στόχος μας είναι να ενισχυθεί ουσιαστικά η κουλτούρα ασφάλειας στον κλάδο και να προστατευθούν οι εργαζόμενοι.
-Αναφορικά με την εκπαίδευση ανθρώπινου δυναμικού, ποιες είναι οι εισηγήσεις σας; Απαιτείται κατάρτιση νέων τεχνιτών;
-Η εκπαίδευση και η αναβάθμιση του ανθρώπινου δυναμικού αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προτεραιότητες της ΟΣΕΟΚ. Στόχος μας είναι να επενδύσουμε συστηματικά στην κατάρτιση τόσο των τεχνιτών όσο και ευρύτερα των επαγγελματιών του κλάδου.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Ομοσπονδία διαθέτει το δικό της εγκεκριμένο Κέντρο Εκπαίδευσης, μέσω του οποίου υλοποιούνται προγράμματα επιμόρφωσης και κατάρτισης. Μέσα από το κέντρο αυτό επιδιώκουμε να ενισχύσουμε την επιστημονική και τεχνική κατάρτιση των επαγγελματιών του τομέα, ώστε να μπορούν να ανταποκρίνονται στις σύγχρονες απαιτήσεις της αγοράς.
Παράλληλα, στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού του Νόμου περί εγγραφής και ελέγχου εργοληπτών, προωθούμε την ένταξη της διά βίου εκπαίδευσης ως βασικής προϋπόθεσης για όλους τους εγγεγραμμένους εργολήπτες. Στόχος είναι να υπάρχει συνεχής επιμόρφωση και πιστοποίηση, ώστε οι επαγγελματίες του κλάδου να ενημερώνονται διαρκώς για νέες μεθόδους κατασκευής, νέες τεχνολογίες, σύγχρονες συμβάσεις και εργαλεία ψηφιακής τεχνολογίας.
Ταυτόχρονα, δίνουμε ιδιαίτερη σημασία και στις τεχνικές ειδικότητες. Μέσα από το Κέντρο Εκπαίδευσης και Πιστοποίησης «Ο Οικοδόμος», προωθούμε την πιστοποίηση τεχνιτών βάσει των προτύπων επαγγελματικών προσόντων. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς το εργατικό δυναμικό του κλάδου είναι σε μεγάλο βαθμό γερασμένο και σε αρκετές περιπτώσεις βασίζεται σε παλαιότερες τεχνικές.
Η κατασκευαστική βιομηχανία εξελίσσεται συνεχώς και δημιουργεί ανάγκη για νέες εξειδικευμένες ειδικότητες, νέες τεχνολογίες και νέες μεθόδους εργασίας. Για αυτό θεωρούμε ότι η εκπαίδευση νέων τεχνιτών και η αναβάθμιση των δεξιοτήτων του υφιστάμενου προσωπικού είναι απαραίτητη προϋπόθεση, ώστε ο κλάδος να μπορέσει να ανταποκριθεί στις σύγχρονες προκλήσεις.
-Σε ό,τι αφορά τις δημόσιες συμβάσεις, θεωρείτε ότι προκύπτει επιτακτική ανάγκη αναθεώρησής τους;
-Ναι, θεωρούμε ότι υπάρχει επιτακτική ανάγκη εκσυγχρονισμού των δημοσίων συμβάσεων. Το υφιστάμενο πλαίσιο βασίζεται ουσιαστικά σε συμβόλαια που εφαρμόζονται από το 1996 και, παρά τις επιμέρους τροποποιήσεις που έγιναν κατά καιρούς, δεν έχει εκσυγχρονιστεί ουσιαστικά ώστε να ανταποκρίνεται στις σημερινές συνθήκες της αγοράς και στις ανάγκες των σύγχρονων έργων.
Για τον λόγο αυτό θεωρούμε ότι απαιτείται μια συνολική αναθεώρηση του πλαισίου, στη βάση σύγχρονων συμβολαίων που εφαρμόζονται ήδη σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η ενίσχυση των μηχανισμών επίλυσης διαφορών κατά τη διάρκεια εκτέλεσης των έργων, με την εισαγωγή της Κριτικής Διαδικασίας και άλλων διαδικασιών εξωδικαστικής επίλυσης διαφορών. Στόχος είναι τα προβλήματα να επιλύονται έγκαιρα στο στάδιο υλοποίησης ενός έργου και να αποφεύγονται φαινόμενα καθυστερήσεων, τερματισμών συμβολαίων ή μακροχρόνιων δικαστικών διαδικασιών.
Η φιλοσοφία αυτής της προσπάθειας είναι ξεκάθαρη: μέσα από συνεργασία να δημιουργηθεί ένα πιο σύγχρονο, δίκαιο και αποτελεσματικό πλαίσιο δημοσίων συμβάσεων, το οποίο θα συμβάλλει στην ομαλή εκτέλεση των έργων και θα έχει θετικό αποτύπωμα τόσο στον κατασκευαστικό τομέα όσο και στην ευρύτερη οικονομία και κοινωνία.
