- Ποια είναι τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι εργοληπτικές εταιρείες όταν συμμετέχουν σε δημόσιους διαγωνισμούς στην Κύπρο; Υπάρχουν προβλήματα με τους όρους, τις διαδικασίες αξιολόγησης ή τον χρόνο κατακύρωσης;
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που απασχολούν την εργοληπτική βιομηχανία είναι η ανάγκη ουσιαστικού εκσυγχρονισμού των συμβατικών όρων που διέπουν την εκτέλεση των δημόσιων έργων.
Το υφιστάμενο πλαίσιο χρήζει συνολικής αναθεώρησης. Μάλιστα, οι αλλαγές που προστέθηκαν με την πάροδο των χρόνων δεν προέκυψαν πάντοτε μέσα από την απαιτούμενη διαβούλευση με τους εμπλεκόμενους φορείς, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις κινήθηκαν προς μια κατεύθυνση που δεν διασφαλίζει την αναγκαία ισορροπία δικαιωμάτων, υποχρεώσεων και κινδύνων μεταξύ των συμβαλλόμενων μερών.
Θεωρούμε, επομένως, απαραίτητη την αναθεώρηση των συμβολαίων με ουσιαστική συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων φορέων και με γνώμονα τις σημερινές συνθήκες της κατασκευαστικής βιομηχανίας και τα σύγχρονα διεθνή πρότυπα.
Ταυτόχρονα θα ήταν παράλειψη μου να μη αναφερθώ στα σημαντικά βήματα για τη βελτίωση των διαδικασιών δημοσίων συμβάσεων από το Γενικό Λογιστήριο της Δημοκρατίας, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την αναβάθμιση του ηλεκτρονικού συστήματος δημοσίων συμβάσεων, η οποία έχει διευκολύνει την πρόσβαση στην πληροφόρηση και την υποβολή προσφορών.
Θεωρούμε, επίσης, ότι οι διαδικασίες αξιολόγησης και κατακύρωσης βρίσκονται σε ικανοποιητικό επίπεδο. Εκείνο που χρειάζεται περαιτέρω βελτίωση είναι το ευρύτερο πλαίσιο διαχείρισης των δημόσιων συμβάσεων, από τον σχεδιασμό και την προκήρυξη ενός έργου μέχρι την εκτέλεση και την παράδοσή του.
- Θεωρείτε ότι υπάρχει ουσιαστικός ανταγωνισμός στους δημόσιους διαγωνισμούς; Υπάρχουν διαγωνισμοί στους οποίους συμμετέχουν ελάχιστες εταιρείες και ποιοι είναι οι λόγοι;
Σαφέστατα οι διαδικασίες των δημόσιων διαγωνισμών είναι αδιάβλητες και ότι υπάρχει ουσιαστικός ανταγωνισμός. Πρέπει να έχουμε υπόψη ότι ο αριθμός των εταιρειών που συμμετέχουν σε έναν διαγωνισμό επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες, κυρίως από το μέγεθος, τη φύση και τις απαιτήσεις του έργου.
Η κατασκευαστική βιομηχανία είναι ένας κλάδος που απαιτεί σημαντικές επενδύσεις σε ανθρώπινο δυναμικό, μηχανήματα και εξοπλισμό. Ιδιαίτερα για την ανάληψη μεγάλων και σύνθετων έργων, οι εταιρείες πρέπει να διαθέτουν την απαραίτητη τεχνική και οικονομική δυνατότητα. Σε μια αγορά του μεγέθους της Κύπρου, είναι επομένως αναμενόμενο ο αριθμός των εταιρειών που μπορούν να διεκδικήσουν τέτοια έργα να είναι περιορισμένος. Παράλληλα, αρκετοί εργολήπτες, ιδιαίτερα στον τομέα των οικοδομικών έργων, επιλέγουν να δραστηριοποιούνται περισσότερο στην ιδιωτική αγορά, λόγω των διαφορετικών συνθηκών ανάθεσης και εκτέλεσης.
Θέλω, όμως, να τονίσω ότι έχουμε απόλυτη εμπιστοσύνη στις δυνατότητες των κυπριακών εργοληπτικών εταιρειών. Πρόκειται σε μεγάλο βαθμό για επιχειρήσεις με οικογενειακές ρίζες, οι οποίες εξελίχθηκαν με τα χρόνια, επένδυσαν στην τεχνογνωσία και στο ανθρώπινο δυναμικό τους και απέδειξαν ότι μπορούν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις μεγάλων και σύνθετων κατασκευαστικών έργων. Σήμερα, πολλές περνούν στη νέα γενιά, δημιουργώντας νέες προοπτικές εκσυγχρονισμού. Οι κυπριακές εταιρείες έχουν αποδείξει ότι μπορούν να ανταγωνιστούν επάξια εταιρείες του εξωτερικού, ενώ με τις κατάλληλες ευκαιρίες μπορούν να ενισχύσουν την παρουσία τους και σε διεθνείς αγορές.
- Πόσο συχνά οι προσφυγές και οι καθυστερήσεις στην κατακύρωση επηρεάζουν την έναρξη των έργων; Ποιο είναι το κόστος αυτών των καθυστερήσεων για τις εταιρείες και το Δημόσιο;
Σε ό,τι αφορά τις προσφυγές κατά τη διαδικασία κατακύρωσης, η εικόνα έχει βελτιωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Οι αλλαγές στη νομοθεσία που διέπει την Αναθεωρητική Αρχή Προσφορών, σε συνδυασμό με τις βελτιώσεις στους όρους των διαγωνισμών, έχουν συμβάλλει στον περιορισμό τέτοιων περιπτώσεων. Συνεπώς, δεν θεωρούμε ότι οι προσφυγές αποτελούν σήμερα την κύρια αιτία καθυστέρησης των δημόσιων έργων.
Εκείνο που πρέπει να εξετάσουμε πιο ουσιαστικά είναι οι παράγοντες που επηρεάζουν την εξέλιξη ενός έργου μετά την ανάθεσή του. Υπάρχει συχνά η αντίληψη ότι όταν ένα δημόσιο έργο καθυστερεί, η ευθύνη ανήκει αυτομάτως στον εργολάβο. Η πραγματικότητα, όμως, είναι πολύ πιο σύνθετη. Κατά την εκτέλεση ενός έργου μπορεί να προκύψουν απρόβλεπτες συνθήκες, τροποποιήσεις στον σχεδιασμό, πρόσθετες εργασίες, ζητήματα απαλλοτριώσεων ή καθυστερήσεις στη λήψη αποφάσεων. Παράλληλα, τα χρονοδιαγράμματα πρέπει να είναι ρεαλιστικά και να λαμβάνουν υπόψη την πολυπλοκότητα και τις ιδιαίτερες απαιτήσεις κάθε έργου.
Αυτό που θέλω να τονίσω είναι ότι η διακοπή ενός συμβολαίου δεν είναι λύση και ότι η καθυστέρηση ενός έργου δεν ωφελεί κανέναν. Συνεπάγεται πρόσθετο κόστος, επηρεάζει τη ρευστότητα της εταιρείας και περιορίζει τη δυνατότητά της να αναλάβει νέες εργασίες. Αντίστοιχα, το Δημόσιο και η κοινωνία στερούνται σημαντικές υποδομές. Γι’ αυτό χρειάζεται να εξετάζουμε τις πραγματικές αιτίες κάθε καθυστέρησης και να αντιμετωπίζουμε έγκαιρα τα ζητήματα που προκύπτουν, διασφαλίζοντας την ομαλή ολοκλήρωση ποιοτικών έργων, που δημιουργούν πολλαπλασιαστικά οφέλη για την οικονομία και την κοινωνία.
- Τι πρέπει να αλλάξει ώστε τα δημόσια έργα να ανατίθενται και να ολοκληρώνονται πιο αποτελεσματικά; Ποιες συγκεκριμένες αλλαγές θα προτείνατε για τη μείωση των καθυστερήσεων, των υπερβάσεων κόστους και των προβλημάτων κατά την εκτέλεση;
Για να βελτιωθεί ουσιαστικά η ανάθεση και η υλοποίηση των δημόσιων έργων, απαιτούνται συγκεκριμένες αλλαγές, τόσο σε θεσμικό όσο και σε πρακτικό επίπεδο, με σαφή σειρά προτεραιότητας.
Πρώτη προτεραιότητα, ως άμεσο μέτρο, πρέπει να είναι ο εκσυγχρονισμός του Τόμου Β’ των δημόσιων συμβάσεων. Χρειάζεται επανεξέταση των υφιστάμενων συμβατικών όρων και απαλοιφή όρων που προστέθηκαν διαχρονικά χωρίς προηγούμενη διαβούλευση με τους εμπλεκόμενους φορείς. Στόχος είναι η δημιουργία ενός σύγχρονου και ισορροπημένου συμβατικού πλαισίου, με δίκαιη κατανομή ευθυνών και κινδύνων, σαφείς υποχρεώσεις και αποτελεσματικούς μηχανισμούς έγκαιρης επίλυσης διαφορών.
Σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα, στόχος πρέπει να είναι η υιοθέτηση του νέου διεθνούς συμβολαίου FIDIC, κατάλληλα προσαρμοσμένου στις ιδιαιτερότητες και στις ανάγκες της κυπριακής αγοράς. Με αυτόν τον τρόπο, θα μπορέσουμε να εφαρμόσουμε σύγχρονες συμβατικές πρακτικές που προάγουν τη συνεργασία, τη διαφάνεια και την αποτελεσματικότερη διαχείριση των έργων.
Δεύτερη προτεραιότητα είναι η σωστή προετοιμασία των έργων, με ολοκληρωμένες και ώριμες μελέτες, σαφώς καθορισμένο αντικείμενο εργασιών, επικαιροποιημένους προϋπολογισμούς και ρεαλιστικά χρονοδιαγράμματα. Η επαρκής προετοιμασία πριν από την προκήρυξη είναι καθοριστική για τον περιορισμό των απρόβλεπτων αλλαγών, των καθυστερήσεων και των υπερβάσεων κόστους.
Τρίτη προτεραιότητα είναι η ενίσχυση της τεχνικής και διαχειριστικής επάρκειας των Αναθετουσών Αρχών. Προς αυτή την κατεύθυνση, η ΟΣΕΟΚ έχει εισηγηθεί τη δημιουργία εξειδικευμένης δομής Project Management, υπό τη Διεύθυνση Δημοσίων Συμβάσεων του Γενικού Λογιστηρίου, για την υποστήριξη των Αρχών που δεν διαθέτουν επαρκή τεχνική στελέχωση. Η δομή αυτή θα συμβάλλει στην παρακολούθηση της προόδου, του κόστους και των χρονοδιαγραμμάτων, καθώς και στον έγκαιρο εντοπισμό και την αντιμετώπιση προβλημάτων.
Παράλληλα, χρειάζεται μεγαλύτερη ομοιομορφία και συντονισμός μεταξύ των Αναθετουσών Αρχών, μέσα από κοινές διαδικασίες και ενιαίες κατευθυντήριες γραμμές, ώστε να περιοριστούν οι ασάφειες και οι αδικαιολόγητες διαφοροποιήσεις στους όρους των δημόσιων συμβάσεων.
Ξεκάθαρα δηλώνω ότι έχουμε κοινή ευθύνη και υποχρέωση απέναντι στην κοινωνία, τόσο ως κατασκευαστικός κλάδος όσο και ως Αναθέτουσες Αρχές, να εργαστούμε από κοινού για την οικοδόμηση σχέσεων εμπιστοσύνης, στη βάση της συνεργασίας, της αμοιβαίας κατανόησης και της κοινής προσήλωσης στην ποιότητα και τη διαφάνεια. Μέσα από αυτή την κοινή προσπάθεια, καλούμαστε να αποδεικνύουμε έμπρακτα ότι μπορούμε να συνεργαζόμαστε αποτελεσματικά για την υλοποίηση ποιοτικών δημόσιων έργων, προς όφελος του δημοσίου συμφέροντος.
Στο πλαίσιο αυτό, θα ήθελα να υπογραμμίσω τη στενή και εποικοδομητική συνεργασία της ΟΣΕΟΚ με το Γενικό Λογιστήριο, μέσα από έναν συνεχή και ουσιαστικό διάλογο με στόχο τη βελτίωση και τον εκσυγχρονισμό του συστήματος δημόσιων συμβάσεων. Η συνεργασία αυτή εκφράζει στην πράξη την ανάγκη για κοινή προσέγγιση και συντονισμένη δράση, ώστε να διαμορφωθεί ένα σύγχρονο, διαφανές και αποτελεσματικό πλαίσιο, το οποίο θα ανταποκρίνεται στις ανάγκες του κατασκευαστικού τομέα και των Αναθετουσών Αρχών.
Επιδίωξή μας είναι, μέσα από αυτή τη συνεργασία, να δημιουργήσουμε τις κατάλληλες συνθήκες για την έγκαιρη και ποιοτική υλοποίηση των δημόσιων έργων, με ορθολογική αξιοποίηση των δημόσιων πόρων. Γιατί η ευθύνη απέναντι στην κοινωνία είναι κοινή και η επιτυχία των δημόσιων έργων προϋποθέτει συνεργασία, αμοιβαία εμπιστοσύνη και κοινό στόχο: το όφελος της οικονομίας και των πολιτών.
